Kamień ze Stopki

Ta wycieczka wypadła w okresie wczesnowiosennym. Nie odmówiłem sobie przyjemności podziwiania uroków budzącej się przyrody w lasach, obok których przejeżdżałem.

Kamień, o którym poniżej mowa, ma duże znaczenie kulturowo-religijne. Starsze pokolenia mieszkańców naszego województwa z pewnością o nim słyszały. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu licznie do niego pielgrzymowano. Nie powstało jednak obok niego żadne sanktuarium religijne — choć zadatki na nie były. Kamień leży dziś przy skromnej kapliczce z dużą figurą Matki Boskiej. Cała miejscowość — Stopka — zawdzięcza mu swoją nazwę.

A oto i on, w możliwie dobrym ujęciu, pomimo rzucanych przez ogrodzenie cieni.

Jeśli ktoś chce odkryć tajemniczy kosmos „bożych stopek”, wystarczy wpisać to hasło w internecie. Ja tylko dodam, że kamieni z różnego typu, mniej lub bardziej czytelnymi „stopkami”, jest w naszym kraju kilkadziesiąt. W legendach ślady te zostawiali: Matka Boża, Jezus albo aniołowie. Jednak zagadnienie jest o wiele starsze niż chrześcijaństwo. Powiem z przymrużeniem oka, że do tematu przyłączyli się nawet naukowcy, poszukując odcisków stóp ludzi i dinozaurów na różnych skałach. Oczywiście „stopki religijne” nie zawsze odzwierciedlają anatomicznie dokładne ślady stóp ludzkich. W naszym województwie twory stopopodobne wiążą się również z głazem koło Zabartowa — warto zajrzeć do tamtego materiału.

Jeśli komuś przeszkadza religijny charakter miejsca, powinien i tak wybrać się na tę wycieczkę — bo około 100 metrów dalej znajduje się „Rożen-Skansen Stopka”. Można tu coś zjeść i pooglądać ostatki materialnej przeszłości naszego regionu. To idealny cel na wycieczkę kulturoznawczą dla rodzin rowerowych z okolic Bydgoszczy i Koronowa.

Wzmiankę o kamieniu znalazłem m.in. w książce: Maksymilian Baruch, Boże stopki. Archeologia i folklor kamieni z wyżłobionymi śladami stóp, Warszawa 1907, s. 47:

„W powiecie bydgoskim, pomiędzy Koronowem a Bydgoszczą, o ¼ mili od Koronowa, tuż przy żwirówce znajduje się kamień z wyżłobioną stopą ludzką, do której lud łączy legendę o Najświętszej Maryi Pannie.”

Źródło: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

Uzupełnienie znalazłem również w Bibliotece Cyfrowej, w Kurierze Poznańskim nr 122 z 1883 roku:

„(…) na żwirówce pomiędzy Koronowem a Bydgoszczą, na ćwierć mili od Koronowa leży folwark «Stopka» — dawniej własność p. Matczyńskiego, dziś Niemca Schwarzenberga — gdzie tuż nad żwirówką pod Bożą Męką znajduje się kamień polny z wyżłobioną stopą ludzką, do której lud łączy legendę o Najświętszej Maryi Pannie.”

Zdecydowanie nie rozstrzygam, czy jest to fenomen naturalny, czy — jak tu napisano — wyżłobiony. Zrobiłem sobie zbliżenie tego śladu, i wcale sprawa nie jest oczywista. Może ktoś posiada wiedzę o jakimś badaniu tego kamienia? Kołacze mi się po głowie niejasne wspomnienie, że ktoś wspomniał przy mnie, jakoby ślad stopy w kamieniu się zmienił — że został w pewnym momencie, z niejasnego dla mnie powodu, „poprawiony”. Nie zapamiętałem jednak szczegółów tej informacji, bo pochodzi ona z czasów, gdy jeszcze nie interesowałem się kamieniami.

W przytoczonym wyżej fragmencie mowa o tym, że kamień leży „nad żwirówką pod Bożą Męką”. Oznacza to, że znajdował się „pod krzyżem z figurą ukrzyżowanego Jezusa”. Dzisiaj leży pod figurą Matki Boskiej. Widocznie w jakichś okolicznościach krzyż zniknął, ale coś w tym miejscu zostało upamiętnione.

Opis:
– Województwo: kujawsko-pomorskie; powiat: bydgoski; gmina: Koronowo (gmina miejsko-wiejska); lokalizacja: przy drodze Bydgoszcz–Koszalin
– Przybliżone współrzędne GPS: 53.169944° N, 18.036389° E (pokaż na mapie)
– Metryczka w CRFOP

Żeby dać syntetyczny pogląd na temat „stóp na kamieniach”, przytoczę fragment pracy: Maksymilian Baruch, Boże Stopki, Warszawa 1907, s. 16–17 dostęp online w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej:

„(...) za fakt niewątpliwy uważać należy, iż u nas w Polsce rzeźbione w kamieniu ślady nóg ludzkich są pozostałością dawnej, przedchrześcijańskiej kultury i wierzeń pogańskich. Po zaprowadzeniu chrześcijaństwa, gdy wszystkie przedmioty kultu pogańskiego, jako to: świątynie, drzewa poświęcone, bożki i t.p. zniszczone zostały, tylko «boże stopki», jako na dużych i niełatwo rozbić się dających głazach wykute, nie dały się zniszczyć i dzięki temu ocalały. Po upływie wieków wyszło z pamięci ludzkiej dawne ich znaczenie. Fantazja ludu zaczęła dorabiać do nich legendy, a że w wielu miejscach sama nazwa «boża stopka» się utrzymała, zatem i legendy snuto na tle wierzeń i podań chrześcijańskich (...)”

Osobiście utrwalenie się tych reliktów wierzeń pogańskich nie przypisywałbym wyłącznie ich odporności na zniszczenie — kamień przegrywa z człowiekiem. Uważam, że ocalały te z nich, które zlokalizowane były w odludnych miejscach, albo zostały ukryte (zakopane, utopione lub otoczone gęstą roślinnością), a wreszcie takie, których kult był zbyt uporczywy, by nowe idee mogły go całkowicie wykorzenić.