Głaz koło Starego Jasińca

Z tym głazem związana jest dziwaczna historia. Kilka lat temu znalazłem na mapach Geoserwisu informację, że pomnik przyrody zlokalizowany jest w Nowym Jasińcu. Udałem się na wskazane miejsce i tam, obok drogi, znalazłem całą galerię głazów. Było w czym wybierać. Fotografii pomnika nie zamieszczono, zatem nie umiałem zidentyfikować „właściwego”. Znalazłem tam dwa głazy, które — jak założyłem wstępnie — mogły być częściami jednego większego.

Zafrapowało mnie to na tyle, że stworzyłem opowieść o diable Tryce („Diabeł Tryka” w sekcji „Z czapki wzięte”). Ale czułem, że żaden z nich nie ma charakteru. Kilka razy odwiedzałem to miejsce i starałem się odgadnąć, który z tych kamieni został uznany za na tyle unikalny, że oznaczony został jako pomnik przyrody.

Jakież było moje zdziwienie, gdy przy okazji odnawiania strony internetowej postanowiłem podać jak najdokładniejszy namiar GPS tego pomnika przyrody. Odkryłem wtedy, że głaz… zniknął. Dokładniej — zniknął znaczek, który go reprezentował na mapie Geoserwisu. Pojawił się natomiast nowy znaczek w Starym Jasińcu i fotografia nieznanego mi głazu. Mało tego — był to inny głaz, a jego ochronę ustanowiono zaledwie pół roku wcześniej. Aż jęknąłem: „Co na to powie diabeł Tryka?”

Opis: Przytaczam całą notatkę na temat głazu za Geoserwisem. Jest na tyle ogólna, że dotyczy wielu innych głazów:

„Jest to głaz narzutowy, zwany też eratykiem. Takie głazy stanowią nieodłączny element środowiska naturalnego, zwłaszcza na Niżu Polskim. Głazy te o znacznych rozmiarach zostały na teren Polski przetransportowane głównie z terenów obecnych państw skandynawskich przez lądolody w epoce plejstoceńskiej. O długiej drodze transportu brył skalnych świadczy ich duży stopień obtoczenia. Jest to granit, czyli magmowa skała głębinowa (plutoniczna), zaliczana do grupy skał kwaśnych. Cechą charakterystyczną głazu jest skład mineralogiczny, nadający mu specyficzny brunatnoczerwony kolor. Barwa ta wynika z faktu, że głównym minerałem budującym głaz są skalenie potasowe, wykształcone w postaci wyraźnych, dużych kryształów. Ponadto w składzie mineralogicznym głazu występują takie minerały jak hornblenda i biotyt o barwie czarnej oraz szary kwarc — minerały poboczne. Budowa litologiczna głazu charakteryzuje się strukturą holokrystaliczną, czyli pełnym wykrystalizowaniem wszystkich jej składników mineralnych, oraz teksturą bezwładną — brakiem jakiejkolwiek prawidłowości w ułożeniu i rozmieszczeniu minerałów w skale. Skład mineralogiczny, tekstura i struktura głazu wskazują, że miejscem jego pochodzenia, wg literatury geologicznej, są wyspy Alandzkie.”

W dokumencie Uchwały ustanawiającej ochronę pomnika wymieniona została jego oficjalna nazwa: „Konrad”. Nie mam pojęcia, skąd się biorą te nazwy — w tym samym dokumencie inne wymienione kamienie noszą imiona: Andrzej, Bartosz, Łukasz… Oczywiście nie wszystkie głazy mają swoje tradycyjne nazwy. Miejscowi mówią o nich „kamień”, „duży kamień”, „kamień pod lasem”, „kamień Kaźmierkowskiego” — jeśli leży na polu Kaźmierkowskiego.

Urzędnicy od środowiska muszą jakoś je potem zaksięgować i wpisywać do ustaw. Nie mają czasu i ochoty ustalać z lokalną ludnością, co o kamieniach się mówi. Ja nie mam z tym problemu. Kamienie same mi się przedstawiają albo ich najbliższe otoczenie wyjawia mi ich nazwy. Czasem legendy, które wymyślam, sprawę rozstrzygają. Zatem stwierdzam, że ten konkretny kamień nazywa się „Stara Ryba” :-)